Baptiste: Skeiding van Kerk en Staat

“Gee dan aan die keiser wat die keiser toekom, en aan God wat God toekom.”
Matteus 22:21

Toe die Texas-Baptistepastor George W. Truett in 1920 vanaf die trappe van die Amerikaanse Capitool voor ongeveer 15 000 mense gepreek het, het hy verklaar dat Jesus se woorde, “Gee aan die keiser wat die keiser toekom, en aan God wat God toekom,” een van die mees rewolusionêre en geskiedkundige uitsprake was wat ooit van Goddelike lippe gekom het. Volgens Truett het hierdie uitspraak eens en vir altyd die skeiding van kerk en staat aangedui en die aanbreek van ’n nuwe dag aangekondig waarin die ideaal van ’n vrye kerk in ’n vrye staat uiteindelik in elke land erken behoort te word.

Die Grondslae van ’n Vrye Kerk in ’n Vrye Staat

Vir Baptiste berus die begrip van ’n vrye kerk in ’n vrye staat nie op politieke teorie of menslike dokumente nie, maar op die Woord van God. Die Baptistegeloof in godsdiensvryheid en die daarmee saamhangende skeiding van die instellings van kerk en staat vloei voort uit Baptiste se verbintenis tot die gesag van die Bybel.

Wat word met die terme “kerk” en “staat” bedoel? Die term “staat” verwys na regerings. Die Bybel dui aan dat regerings deur God ingestel is om wet en orde te handhaaf (Romeine 13:1–5). Regeringsleiers behoort tot voordeel van die burgers op te tree (1 Petrus 2:13–14). Baptiste en ander Christene behoort regeringsamptenare te eer en vir hulle te bid (1 Timoteus 2:1–3; 1 Petrus 2:17), belasting te betaal (Matteus 22:17–22; Romeine 13:6–7) en die regering te gehoorsaam, behalwe wanneer gehoorsaamheid duidelik teen God se wil sou wees (Handelinge 4:19–20; 5:29). Histories het Baptiste hulle lojaliteit aan die staat bevestig.

Die term “kerk” verwys na godsdienstige organisasies. Vir Baptiste sluit dit plaaslike gemeentes en verskillende instellings in wat vir godsdienstige doeleindes gevorm is, soos verenigings, konvensies, skole en bedieningsinstellings. Baptiste leer dat die kerk die evangelie van Jesus Christus behoort te versprei (Handelinge 1:8), die leer behoort te onderrig en gelowiges behoort op te bou (Matteus 28:19–20; Efesiërs 4:11–13), en in Christus se Naam behoort te bedien (Matteus 25:31–46). Die kerk moet op die swaard van die Gees vertrou, nie op die swaard van die regering nie, om sy roeping uit te voer.

Ideaal gesproke is die verhouding tussen kerk en staat tot voordeel van albei. Die staat behoort byvoorbeeld orde en veiligheid te voorsien, wat die kerk help om sy sending uit te voer (Handelinge 13–16). Die kerk dra op sy beurt tot ’n gesonde maatskaplike orde by deur wetsgehoorsame, hardwerkende en eerlike burgers te vorm (Efesiërs 4:24–32; 1 Petrus 2:11–17).

Baptiste voer aan dat hierdie wedersydse voordeel die beste funksioneer wanneer die instellings van kerk en staat van mekaar geskei is en wanneer geeneen probeer om die ander te beheer nie. Die staat behoort nie leerstellings, aanbiddingstyle, organisasie, lidmaatskap of leierskap aan die kerk voor te skryf nie. Die kerk behoort nie die mag of finansiële ondersteuning van die staat vir geestelike doeleindes te soek nie. Dit is die model wat in die Nuwe Testament aangetref word.

Die aard van die evangelie en die kerk vereis so ’n verhouding. Verlossing in Christus is die gevolg van ’n vrye keuse om Jesus Christus as Here en Verlosser te vertrou (Johannes 3:16; Efesiërs 2:8–10). Daarom behoort nóg die kerk nóg die staat ooit die vrye verkondiging van die evangelie of mense se vryheid om dit te aanvaar of te verwerp, te belemmer.

Net so behoort kerke saamgestel te wees uit mense wat vrylik gekies het om gedoop te word en saam te vergader (Handelinge 2:41–42). Mense behoort kerke deur vrywillige tiendes en offergawes te ondersteun (2 Korintiërs 8:1–15). Slegs Jesus behoort Here te wees, nooit enige regering of kerklike organisasie nie (Efesiërs 4:11–16; Filippense 2:8–11).

Die Geskiedenis van Kerk-Staat-verhoudinge

Die Bybelse ideaal vir kerk-staat-verhoudinge is selde verwesenlik. In die vroegste jare van die Christelike beweging het die kerk onder vervolging deur die Romeinse regering gely. In die vierde eeu het die Romeinse regering nie net verdraagsaamheid nie, maar ook ’n bevoorregte posisie aan die Christelike beweging toegestaan.

Dit het tot ’n vereniging van kerk en staat gelei — ’n verbintenis tussen die heersende regering en die dominante vorm van die Christelike geloof. Die reëlings het deur die eeue gewissel, maar een saak het konstant gebly: alle vorme van godsdienstige uitdrukking behalwe die “amptelike” vorm is vervolg. Mense wat in godsdiensvryheid geglo het, soos Baptiste, is deur regerings as verraaiers en deur staatsgesteunde kerke as ketters beskou.

Die gebruik van staatsmag om godsdiens af te dwing, het die geestelike lewenskragtigheid van gevestigde staatskerke verswak en groot getalle ongeredde mense by die kerke gevoeg. Regerings se pogings om ’n land se gevestigde godsdiens te beskerm, het ook oorloë en burgerlike konflik veroorsaak wat die regerings self ondermyn het. Die vereniging van kerk en staat was en is dus skadelik vir albei.

Baptiste en Kerk-Staat-verhoudinge

Baptiste het ernstig onder die vereniging van kerk en staat gely. Hulle het kragtig vir godsdiensvryheid geveg — nie net vir hulleself nie, maar vir alle mense. Hulle doel was vryheid, nie bloot verdraagsaamheid nie.

Die verhaal van die Baptistestryd vir godsdiensvryheid en die skeiding van kerk en staat is ’n verhaal van moed en volharding. Talle mense het ondanks sterk weerstand van sowel godsdienstige as regeringsowerhede aan hulle oortuigings vasgehou, omdat hulle geglo het dat hulle getrou aan die leer van die Bybel was.

Thomas Helwys (ongeveer 1556–1616), ’n Baptistepastor in Londen in die vroeë 1600’s, het byvoorbeeld openlik godsdiensvryheid bepleit. In Engeland was die koning nie net hoof van die regering nie, maar ook van die Kerk van Engeland. Helwys het daarop aangedring dat die koning geen gesag oor die geestelike dimensies van die lewe het nie. Hy het ’n afskrif van sy boek aan die koning gestuur en daarby met die hand geskryf: “Die koning is ’n sterflike mens, nie God nie.” Koning James het Helwys in die tronk laat opsluit, waar hy gesterf het omdat hy geweier het om sy oortuigings prys te gee.

’n Paar jaar later is Roger Williams (1603–1683) in Amerika gedwing om die Massachusettsbaai-kolonie te verlaat vanweë sy steun vir die skeiding van kerk en staat. Williams het sowel die eerste Baptistekerk in Amerika as die kolonie Rhode Island gestig. Die kolonie het godsdiensvryheid aan almal gebied. Hy het ’n “heining of muur van skeiding tussen die tuin van die kerk en die wildernis van die wêreld” bepleit.

Daar het egter baie jare verloop voordat die “muur van skeiding” ’n nasionale werklikheid geword het. Toe die Grondwet van die Verenigde State aan die bevolking vir bekragtiging voorgelê is, het dit geen waarborg van godsdiensvryheid bevat nie. Baptiste het saam met ander gewerk om bekragtiging te verhinder tensy godsdiensvryheid gewaarborg word. Die Eerste Wysiging is gevolglik by die Grondwet gevoeg en het bepaal dat die Kongres geen wet mag maak wat ’n godsdiens vestig of die vrye beoefening daarvan verbied nie, en ook nie die vryheid van spraak, die pers, vreedsame vergadering of die reg om die regering te versoek om griewe reg te stel, mag beperk nie.

Uitdagings vir ’n Vrye Kerk in ’n Vrye Staat

Die stryd om die skeiding van kerk en staat is nog lank nie verby nie. Die ideaal wat Truett op die trappe van die Capitool uitgespreek het — die volkome heerskappy van die beginsel van ’n vrye kerk in ’n vrye staat — is nog nie verwesenlik nie. In sommige lande bestaan daar steeds ’n vereniging van godsdiens en regering, met min of geen godsdiensvryheid. In ander lande is bloot verdraagsaamheid, en nie volle godsdiensvryheid nie, die wet van die land. Daar bly ook ’n voortdurende versoeking om belastinggeld en staatsmag te gebruik om die bedienings van kerke uit te voer.

Om uit te werk wat skeiding in ’n voortdurend veranderende wêreld beteken, bly ’n voortdurende uitdaging. Met die skeiding van kerk en staat bedoel Baptiste nie die skeiding van God en die regering nie. Baptiste is bewus van die grys gebiede in hierdie verhouding en van die verskillende interpretasies van wat skeiding beteken.

Baptiste beklemtoon egter steeds dat nóg die kerk nóg die staat gesag oor die ander behoort uit te oefen. Hulle beklemtoon dat die kerk nie van die finansies of mag van die staat behoort afhanklik te wees om sy sending uit te voer nie, en wys op die getuienis van die geskiedenis dat ’n vrye kerk in ’n vrye staat tot seën van albei is.

Gevolgtrekking

Voortdurende waaksaamheid is die prys van vryheid, veral godsdiensvryheid. Baptiste behoort daarom pogings om kerk en staat te vermeng, te weerstaan en te streef na ’n vriendelike skeiding tussen die twee wat godsdiensvryheid bevorder.

“Kerk en staat behoort geskei te wees … ’n Vrye kerk in ’n vrye staat is die Christelike ideaal …”
Baptist Faith and Message