Baptiste: Kampvegters vir Godsdiensvryheid

“… julle is tot vryheid geroep; gebruik net nie julle vryheid as ’n aanleiding vir die vlees nie, maar dien mekaar deur die liefde.”
Galasiërs 5:13

Die bekende Baptistepastor George W. Truett (1867–1944) het in ’n preek oor Baptiste en godsdiensvryheid die Amerikaanse geskiedkundige George Bancroft aangehaal: “Vryheid van gewete, onbeperkte vryheid van denke, was van die begin af die besondere oorwinning van die Baptiste.”

Truett het ook die Engelse filosoof John Locke aangehaal: “Die Baptiste was die eerste voorstanders van absolute vryheid, regverdige en ware vryheid, gelyke en onpartydige vryheid.”

Die Stryd om Godsdiensvryheid

Baptiste was inderdaad onder die leiers in die stryd om godsdiensvryheid, maar dit het oor ’n lang tydperk ’n groot prys geëis. Godsdiensvryheid was, en is steeds, baie skaars. In die vroegste dae van die Christelike beweging het regeringsamptenare Christene ernstig vervolg. Gedurende die Middeleeue en die tyd van die Protestantse Hervorming het godsdiensvryheid feitlik nie bestaan nie, aangesien sowel Rooms-Katolieke as Protestantse kerke regeringshulp gebruik het om mense wat van hulle leerstellings verskil het, te vervolg.

In Engeland het Thomas Helwys (ongeveer 1556–1616), wat as die eerste Baptistepastor op Engelse bodem beskou word, die koning se aanspraak op gesag in godsdienssake durf uitdaag. Helwys het in 1612 ’n boekie met die titel The Mystery of Iniquity geskryf en ’n getekende eksemplaar aan koning Jakobus I gestuur. Daarin het hy persoonlik geskryf: “Die koning is ’n sterflike mens en nie God nie; daarom het hy geen mag oor die onsterflike siele van sy onderdane om wette en verordeninge vir hulle te maak en geestelike heersers oor hulle aan te stel nie.”

Vanweë Helwys se moedige verklaring van Baptiste-oortuigings oor godsdiensvryheid het koning Jakobus hom in die tronk laat werp, waar hy gesterf het — ter wille van godsdiensvryheid, nie net vir Baptiste nie, maar vir alle mense. Baie ander het ook vir hierdie saak gely. John Bunyan (1628–1688), die skrywer van The Pilgrim’s Progress, het byvoorbeeld jare lank in ’n Engelse tronk deurgebring omdat hy as Baptistepastor nie beperkings op godsdiensvryheid wou aanvaar nie.

In Amerika is Roger Williams (1603–1683) vervolg weens sy sienings oor godsdiensvryheid. In Januarie 1636 het hy uit Massachusetts gevlug en skuiling by inheemse vriende gevind. In die lente het hy die kolonie Rhode Island gestig met ’n waarborg van gewetensvryheid vir alle burgers. Hy het ook gehelp om die eerste Baptistekerk in die westelike halfrond te stig.

Godsdiensvryheid was egter skaars in die hele Nuwe Wêreld. Baptiste het langs die ooskus pogings aangepak om godsdiensvryheid te bevorder. Hulle is in die openbaar gegesel, gevange geneem en deur regeringsamptenare beboet, en deur mense wat nie met hulle saak simpatie gehad het nie, geslaan en bespot.

Uiteindelik is die Baptiste se stem, saam met dié van ander, gehoor deur die werk van leiers soos Isaac Backus (1724–1806) in Nieu-Engeland en John Leland (1754–1841) in Virginia. Volgens oorlewering het Leland onder ’n eikeboom in Orange County, Virginia, met James Madison vergader en Madison se belofte verkry om vir ’n wysiging aan die nuwe Grondwet te werk wat godsdiensvryheid sou waarborg.

Die Grondwet van die Verenigde State, wat aanvanklik gebrekkig was omdat dit geen waarborg van godsdiensvryheid bevat het nie, is onder Madison se leiding gewysig om so ’n waarborg te bied. Vir die eerste keer in die geskiedenis het ’n nasie volle godsdiensvryheid aan sy burgers gewaarborg.

Die Grondslae van Godsdiensvryheid

Waarom was Baptiste bereid om so ’n hoë prys vir godsdiensvryheid te betaal? Waarom het hulle nie met blote verdraagsaamheid tevrede geraak nie, maar eerder vir godsdiensvryheid geveg — nie net vir hulleself nie, maar vir almal? Die antwoord lê in basiese Baptiste-oortuigings oor die aard van die Christelike geloof.

Baptiste se toewyding aan godsdiensvryheid hou nou verband met ander Bybelse waarhede wat die Baptiste-mosaïek van geloofsoortuigings en praktyke vorm. Vryheid is ’n integrale deel daarvan.

• Vryheid om Christus te volg. Die Bybel openbaar dat Jesus as Here mense roep om Hom te volg (Matteus 7:21–27; 16:24–25). Hierdie navolging moet egter vrywillig wees en nooit afgedwing word nie. Mense behoort ook vry te wees om Christus te volg, sonder dat ’n kerk of regering hulle verhinder. Verlossing in Christus kom deur ’n geloofsreaksie op God se genadegawe van sy Seun (Efesiërs 2:8–10). Die vryheid om hierdie goeie nuus te verkondig, te hoor en daarop te reageer, behoort nooit ingeperk te word nie.

• Vryheid om die Bybel te lees en te vertolk. Die Bybel is gesaghebbend vir geloof en praktyk. Baptiste dring daarop aan dat elke persoon wat deur geloof op Christus reageer, ’n gelowige-priester word met ’n Godgegewe bevoegdheid om die Bybel onder leiding van die Heilige Gees te verstaan en toe te pas. Geen kerklike of regeringsamptenaar behoort Bybelstudie te verhinder of voor te skryf wat die Bybel leer nie. Elke mens behoort vry te wees om dit self te doen.

• Vryheid om gedoop te word. Baptiste dring daarop aan dat die doop slegs bedien behoort te word aan iemand wat hom of haar vrywillig in geloof aan Christus verbind (Romeine 6:3–5; Kolossense 2:12). Die doop behoort nooit op iemand afgedwing te word nie. Niemand behoort ook verhinder te word om te kies om gedoop te word nie.

• Vryheid om ’n kerk te kies en te ondersteun. Die Bybel leer dat ’n kerk ’n vrywillige gemeenskap van gedoopte gelowiges in Christus is wat die kerk se bediening vrywillig ondersteun (Handelinge 2:47; 2 Korintiërs 9:7). Baptiste staan daarom sterk teen die gedagte van ’n staatsgesteunde kerk of die gebruik van belastinggeld om ’n kerk se bediening te finansier.

• Vryheid om ’n kerk te regeer. In Christus en deur die Heilige Gees is gelowige-priesters bevoeg om hulleself in ’n outonome kerk te regeer (Handelinge 6:1–6; 13:1–3; 1 Korintiërs 5:1–13). Hulle behoort daarom vry te wees om dit te doen sonder beheer deur kerklike of regeringsowerhede, mits openbare gesondheid en veiligheid nie in gevaar gestel word nie.

• Vryheid om te getuig en te bedien. Baptiste glo dat gelowige-priesters die verantwoordelikheid het om die evangelie met ander te deel en hulle in Christus se Naam te bedien. Baptiste dring daarom daarop aan dat mense vry behoort te wees om te evangeliseer en te bedien sonder inmenging deur enige menslike owerheid (Handelinge 5:29–42).

Die Toepassing van Godsdiensvryheid

Baptiste van die verlede het ’n groot prys betaal om godsdiensvryheid vir almal te help verseker. Wat behoort Baptiste vandag met hierdie kosbare erfenis te doen?

• Bewaak godsdiensvryheid. Ewige waaksaamheid is die prys van vryheid, ook van godsdiensvryheid. Dit neem slegs een of twee geslagte om deur verwaarlosing te verloor wat baie geslagte deur opoffering verkry het.

• Sit die werk vir godsdiensvryheid voort. Baie mense in die wêreld woon steeds nie waar godsdiensvryheid bestaan nie. Vervolging deur godsdienstige en regeringsowerhede duur voort.

• Gebruik godsdiensvryheid verantwoordelik. Beoefen hierdie vryheid deur die Bybel sorgvuldig te bestudeer, ’n ondersteunende lidmaat van ’n kerk te wees, die evangelie met ander te deel en volgens die leer van Jesus te leef.

• Handhaaf die skeiding van kerk en staat. ’n Natuurlike gevolg van godsdiensvryheid is die vriendelike skeiding tussen godsdienstige organisasies en regeringsgesag. Baptiste het hierdie beginsel bevorder en behoort dit steeds te doen.

• Gebruik vryheid tot voordeel van ander. Paulus het geskryf: “Julle is tot vryheid geroep; gebruik net nie julle vryheid as ’n aanleiding vir die vlees nie, maar dien mekaar deur die liefde” (Galasiërs 5:13). Ons behoort dus ons vryheid nie selfsugtig te gebruik nie, maar om mense wêreldwyd in hulle behoeftes te bedien.

Gevolgtrekking

Met groot gevaar en enorme opoffering het Baptiste gehelp om godsdiensvryheid aan menigtes in hierdie geslag te bied. Dit is nou die verantwoordelikheid van Baptiste vandag om hierdie kosbare erfenis vir toekomstige geslagte te help bewaar.

“Dit is onmoontlik om Baptiste te omskryf sonder hulle toewyding aan die beginsel van volkome godsdiensvryheid.”
William R. Estep
Why Baptists?